Revista Punto

2018-06-24T08:57:44+00:00 Cultura, Personalidades

Buscando a pista dos nosos tempos

Falamos con Iñaki Domínguez sobre criminais, cultura pop e a filosofía no século XXI. E preséntanos o seu novo libro, "Signo de los tiempos".
Román Aday
Román Aday5 Xuño, 2018
Buscando a pista dos nosos tempos
Falamos con Iñaki Domínguez sobre criminais, cultura pop e a filosofía no século XXI. E preséntanos o seu novo libro, "Signo de los tiempos".

Profesor de inglés, tradutor, músico retro-funk e filósofo. Iñaki Domínguez (Barcelona, 1981) é un deses nomes que, pouco a pouco, comeza a soar no panorama cultural e filosófico do país con certa forza. Co seu primeiro libro Sociología del Moderneo (Melusina, 2017) plantouse cun tema de rabiosa actualidade, achegando as aparentemente afastadas ideas filosóficas á vida real. Agora, co seu segundo libro, Signo de los tiempos. Visionarios, locos y criminales del siglo XX, conseguiu chamar a atención de moitos sobre un tema que parecía estar afastado xa: os anos 60 e os 70. Un análise de figuras que foron o zeitgeist do seu tempo, é dicir: o espírito da súa época. Un percorrido pola biografía de criminais e loucos coma John C. Holmes, Ed Bunker ou Charles Manson. Personaxes que sentaron novos paradigmas culturais e que abriron o camiño a tantos outros. Concretamente, aqueles sobre os que estamos a crecer todos nós.

O primeiro que me chamou a atención do teu libro foi a súa repercusión mediática. Algo que destaca, dado que a filosofía non é algo moi comercial na actualidade. Como analizas ese pequeno boom que experimentaches?

Eu creo que unha parte importante diso é a temática do libro, que non é simplemente filosofía pura, é unha análise filosófica e tamén sociolóxica e antropolóxica dun fenómeno que está moi de moda como é o caso do “moderneo”. Iso ao respecto do primeiro libro. Tamén a partir de aí foron moi importantes os contactos que vas facendo coa xente do xornalismo.

E o segundo libro creo que é un tema, que igual que me interesa a min lle interesa a moita xente que poderíamos identificar como “culturetas”, e que é o tema da cultura pop americana nos anos 60-70. E analizar iso dende un punto de vista sociolóxico, antropolóxico, psicanalítico… pois creo que ten interese e creo que hai que facer que sexa un libro dixerible para o público e que se poida ler.

Consideraríaste a ti mesmo un “moderno”?

Non sei se me chamaría moderno, ninguén o fai. Sen dúbida participei deste tipo de movementos, porque eu cando era un chaval comecei a saír por Malasaña e era o movemento alternativo. E metinme moito no mundo das discotecas, o fenómeno rave… Participei nestes movementos pero con certa distancia, gústame pensar. Nunca encaixei realmente nos grupos de modernos que eu coñecía e cos que trataba, e había certo antagonismo. Pero sempre o vin de primeira man e participei de moitas cousas. E non teño reparo se me queres chamar cultureta ou moderno. Eu considero que encaixo máis coa definición de cultureta. Gústame ler, escribo libros… Ademais, ten que ver moito coa xeración á que pertences. Tes un idioma, tes unha ensinanza. É normal que teñas uns gustos. Dalgún modo es o produto dunhas dinámicas sociais e culturais. Ademais, é importante para poder escribir estes libros, porque hai que escribilos con coñecemento de causa.

Entrando en Signo de los tiempos, por que o 90% dos personaxes que analizas son norteamericanos?

Primeiro porque pode resultar atractivo, a min resúltamo. Con razón. EEUU ao ser un país tan potente economicamente e a primeira potencia mundial é normal que moitos dos fenómenos que posteriormente afectaron ao mundo xurdisen aí. Dalgún modo como o libro trata de analizar a orixe e os arquetipos da cultura popular é normal que analicen de onde xorden. E onde xorden realmente é de EEUU porque todos sabemos a importancia de este país a hora de configurar o discurso estético do resto do mundo.

E non existen figuras da mesma importancia en Europa?

Si, eu creo que si. Algunha hai. Poucas, pero hai algunhas moi interesantes que ao mellor trato noutro libro máis adiante. Pero nese momento o obxectivo era configurar os arquetipos da cultura popular. E creo que neste caso EEUU si que ten un papel fundamental. Hai outras figuras que me atraen moito en España e Francia, que as deixo para algún momento máis adiante. Porque para encontrar a orixe dos arquetipos é necesario analizar o panorama estadounidense.

Quedouse alguén fóra?

Jacques Mesrine, un famoso criminal que me parece fascinante. Sempre é difícil buscar, teño moitas lecturas deste tipo de temas. Quizais meter máis mulleres…

Precisamente quería falar sobre iso. Por que esa falta de mulleres?

Achacaríao a que as mulleres tiñan menos protagonismo no século XX. Pero ten que ver máis coas miñas lecturas e por algún motivo debín ler máis libros sobre autores perturbados e transgresores. Pero a idea de escribir un libro sobre mulleres tamén está aí.

Sitúas o arquetipo de romper cos estándares do tempo do lado máis criminal. Coma se a única forma de sentar bases na cultura pop sexa rachar con todo… Polo lado contrario poderíase facer algo similar? Á fin e ao cabo, persoas como Nixon cambiaron a cultura popular de Occidente.

Por suposto. Nixon podería ser integrado neste tipo de condutas extremas, ilegais e transgresoras. Só que xa dende as institucións. Podes se queres facer unha historia da CIA para encontrar todo tipo de condutas inmorais, programadas estratexicamente dende o poder e as institucións. Si. Sería unha opción.

E actualmente, quen está a rachar co espírito institucional e trata de acadar novos lugares?

Non sei. Creo que o espírito destes tempos é unha cristalización deses fenómenos de ruptura que tiveron lugar nos anos 60. Antigamente loitábase contra unha serie de discursos dominantes, de que non se podían dicir certas palabras e que non se podía falar do sexo. Sempre dende o conservadorismo político. Rachouse con isto e a través dun proceso dialéctico foi a ideoloxía progresista, entre comiñas, a que foi cristalizando nunha serie de normas fixas que dominan os discursos públicos. A identidade, o LGTB, o feminismo, a multiculturalidade… Entón hoxe o que habería que romper serían esas restricións no discurso e esa censura que xustamente é dun signo político contrario á que dominaba no discurso dos anos 60. É curioso como esas transgresións foron asimiladas polo sistema e impuxeron unha nova serie de restricións. A transgresión hoxe en día non é ser feminista, nin ser partidario da multiculturalidade. A transgresión sería o contrario. Eu non penso que sexa necesario rebater nin o feminismo nin a multiculturalidade. O necesario é trascendelos dalgún modo e buscar algo que vaia máis aló da rixidez no discurso. Unha liberdade nova e mellor.

“O necesario é trascendelos [feminismo e multiculturalidade] dalgún modo e buscar algo que vaia máis aló da rixidez no discurso. Unha liberdade nova e mellor”.

O feminismo é un tema en boca de todo o mundo. Ti, como experto na cultura popular, que análise podes sacar máis aló do paradigma que senta este discurso?

Eu diría que xa non representa un atentado contra a ideoloxía dominante senón que representa a propia ideoloxía dominante. Pode deberse a múltiples factores. Dende o marxismo puro poderiamos entender o feminismo como unha expresión da superestrutura dunha serie de dinámicas económicas. A idea de integrar a muller no mundo laboral dende o liberalismo económico. Ou dende a multiculturalidade, como un produto do desenvolvemento das multinacionais que queren integrar como consumidores a tódolos elementos que pertencen á escena global. Esa é unha hipótese, hai moitísimas.

Gústame empregar os termos da dialéctica hegeliana: teses, antítese, síntese. Temos a tese machista, que dura ata principios dos anos 60 e que se rompe coa súa antítese, cunha reacción moi potente, que é na que estamos agora. E eu espero que no futuro haia unha síntese. Porque o feminismo, ao meu xuízo, pese a ser unha busca da igualdade como establece a RAE, sempre é unha perspectiva necesariamente parcial porque é a perspectiva da igualdade dende o punto de vista da muller. Pero que non é plenamente igualitaria. Porque sempre hai unha conciencia de xénero. E neste sentido, creo que o paso seguinte é un perspectivismo orteguiano (de Ortega e Gasset). Buscar a igualdade, pero dende perspectivas distintas e facer unha xustaposición para encontrar unha verdade aproximada, que non sexa necesariamente dominada pola visión da muller.

Parece que a filosofía sempre está en perigo de extinción. Na actualidade, algún autores buscaron novos medios ou vías para achegar conceptos complexos a temas de actualidade e a públicos máis amplos. Žižek ou Ernesto Castro son dous dos exemplos máis característicos deste novo achegamento. Cal cres que é a maneira de readaptar a filosofía ao século XXI?

Eu creo que iso está moi ben. Ernesto fixo de presentador do meu primeiro libro e conxeniamos ben. Lera o tema a fondo… Pareceume unha experiencia estupenda con el e parécenme moi interesantes as entrevistas que ten en Youtube. Analiza fenómenos da cultura popular con moito coñecemento, e eu creo que ese é o medio. O mesmo fixen eu en Sociología del moderneo. O tipo de usos accesibles para o gran público. O propio Ernesto está no ámbito académico e hai xente dese ámbito ao cal non lle vai a gustar. Algúns académicos consideran que porque escribiras un libro accesible ao público é necesariamente peor. Coma se por escribir un libro pop perdeses orixinalidade. Coma se, por oposición, os filósofos académicos fosen orixinais. O cal é ridículo (…). Son funcionarios da filosofía… Eu penso que precisamente empregar as ideas filosóficas para analizar fenómenos reais é algo que da moita vida á filosofía e á antropoloxía. E non é necesariamente peor.

“Algúns consideran que porque escribiras un libro accesible ao público é necesariamente peor. Coma se por escribir un libro pop perdeses orixinalidade”.

Iñaki Domínguez
Compartir artigo